Water World Africa: Tidal Forest of Africa EP.1

ณ ชายฝั่งตะวันออกของประเทศ South Africa ดินแดนป่ากึ่งเขตุร้อนที่น้ำทะเลอุ่นจากมหาสมุทรอินเดียเจอกับผืนป่าเขียวขะจี ระบบนิเวศที่ขึ้นอยู่กับกระแสคลื่นทะเลที่ซัดเข้าชายฝั่ง ทั้งอันตรายแต่อุดมไปด้วยแหล่งอาหารที่สามารถหล่อเลี้ยงสิ่งมีชีวิตตหลายสายพันธุ์ที่ปรับตัวเข้ากับระบบนิเวศที่เป็นเอกลักษณ์ของ “ป่าชายเลน” ได้

ป่าชายเลนนั้นเปรียบเหมือนโรงงานที่ทำงานเป็นระบบและคอยหล่อเลี้ยงหลานชีวิต ต้นแสมนับว่าเป็นต้นไม้ที่พิเศษ ในขณะที่ต้นไม้พันธุ์อื่นๆสามารถเอาชีวิตรอดในสภาพแวดล้อมที่โหดร้ายได้แต่ไม่มีต้นไหนสามารถรับมือกับพิษของน้ำทะเลที่ออกซเจนต่ำและเต็มไปด้วยเกลือได้เลย ต้นแสมมีรากหายใจที่งอกออกมาจากใต้ชายเลนจนพ้นน้ำเพื่อรับเอาออกซิเจนและถ่ายเทคาร์บอนไดออกไซด์และเกลือทั้งหมดที่ถูกดูดซับขึ้นมาไว้บนใบที่จะผลัดร่วงลงไปบนพื้นเลน ไกลออกไปจากรากดูดซึมสารอาหารที่หยั่งลึกลงไปในพื้นดินและกลายเป็นอาหารของสัตว์ข้างล่าง เกสรต้นแสมที่เป็นอาหารอันโอชะของลิงคืออุบายให้ลิงนำเกสรติดตัวไปเพื่อนำไปปฏิสนธิกับต้นแสมต้นอื่นเกิดมาเป็นผลและฝักเมล็ดที่ร่วงลงไปสู่พื้นเลน เมื่อน้ำลงฝักเมล็ดและใบไม้ที่อยู่บนพื้นก็กลายเป็นอนาคตของต้นแสมต้นใหม่และยังเป็นแหล่งอาหารให้กับปูที่เริ่มคลืบคลานออกมาจากในโพรง เหล่าปูที่นำอาหารกลับลงในโพรงยังช่วยให้กระบวนการย่อยสลายเป็นไปได้เร็วขึ้นจากเวลานับสัปดาห์เหลือเพียงหลักวัน ช่วยเติมเต็มสารอาหารให้กับดินและยืดชีวิตและความอุดมสมบูรณ์ให้กับโรงงานแห่งนี้ต่อไปได้

น้ำที่ลงทำให้สิ่งมีชีวิตต่างเริ่มปรกฏตัวทั้งปูแสม หอยขี้นก ปูกล้ามดาบและปลาตีนที่วิวฒนาการให้สามารถใช้ชีวิตในสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลาไปจนถึงแขกแปลกหน้าอย่า “ดูอิเกอร์ แดง” (Red Duiker) สัตว์จำพวกละมั่งที่ใช้ร่มของป่าชายเลนเพื่อหลบซ่อนจากนักล่าและหาอาหาร แต่เมื่อน้ำขึ้นสิ่งมีชีวิตใหม่ๆก็หลังไหลพรั่งเข้ามาพร้อมกับน้ำทะเล ป่าโกงกางกลายเป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำเช่นปลาและกุ้งเพราะระบบรากที่ซับซ้อนและแหล่งอาหารที่อุดมสมบูรณ์ทำให้ที่นี่เป็นสวรรค์ที่ปลอดภัยจากนักล่าและโลกภายนอกสำหรับสัตว์วัยเยาว์และเพิ่มโอกาสให้สายพันธุ์เหล่านั้นเฟื้องฟูได้อีก 20 เท่าแต่นั่นก็ดันไปสะดุดตานักล่าที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้

ทุกๆปีมนุษย์ได้ย่างกลายเข้าไปในป่าชายเลนเพื่อจับสัตว์น้ำและการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ แต่โชคดีที่ในป่าชายเลนแอฟริกาใต้การแทรกแทรงของมนุษย์นั้นไม่บานปลาย มนุษย์เรียนรู้ที่จะใช้ประโยชน์จากน้ำขึ้นน้ำลงโดยการทำกับดักต้อนปลาเอาไว้ที่ทะเลสาบก่อนออกทะเล นั่นคือเขาวงกตที่ดักปลาที่พยายามว่ายกลับสู้ทะเลเมื่อน้ำลงและนั่นคือเส้นทางโครงข่ายสุดท้ายที่มันจะเจออาจจะฟังดูโหดร้ายแต่กับดักเหล่านี้ใช้ได้แค่กับปลาที่โตแล้วและลูกปลาตัวก็ตัวเล็กพอที่จะว่ายออกไปได้และกับดักเหล่านี้ไม่ได้ให้ประโยชน์แค่กับมนุษย์ฝ่ายเดียว ไม้แสมที่ตัดมานั้นสามารถงอกรากและกลายเป็นส่วนหนึ่งของป่าได้พวกทำน่าที่เป็นที่พักพิงและแหล่งอาหารให้สัตว์ขนาดเล็กมากมายได้ไม่ต่างกับในป่าชายเลน

ป่าชายเลนนั้นเป็นที่พึ่งให้กับชีวิตมากมายไม่ว่าจะมองในแง่ไหนเปรียบดั่งโรงงานขนาดใหญ่ที่ไม่เคยหยุดสร้างชีวิต เป็นสถานที่แห่งปริศนาชวนให้ค้นหาสมบูรณ์แบบแต่ก็เปราะบางในเวลาเดียวกัน เปลี่ยนแปลงตลอดเวลาจากน้ำขึ้นน้ำลง แผ่นดินเป็นทะเล น้ำเค็มและน้ำจืดเป็นดั่งรากฐานปราดเปรื่องคอยเพาะเลี้ยงชีวิตมากมายเป็นส่วนผสมของระบบนิเวศระหว่างพืชและสัตว์ที่ทำหน้าที่ของตัวเองเพื่อเป็นข้อ

พิสูจน์ว่า “ธรรมชาติ” มีหนทางเสมอ

เวลาในสารคดี ใช้กดข้ามไปช่วงที่ต้องการในแอป Doxzilla

• ใช้กับทั้งห้อง ทางเลือกเหล่านี้เปิดให้ทุกคนเลือกได้ ครูไม่ต้องถามเหตุผล ไม่ต้องประกาศว่าใครเลือกข้อไหน
• ตอบได้หลายแบบ วาด พูด ทำท่า ชี้ภาพ หรือเรียงของ นับเป็นคำตอบเท่ากับการเขียน ถ้าอยากมีตัวหนังสือ ครูหรือเพื่อนคู่จดคำพูดสั้น ๆ ให้ได้ ครูอ่านคำถามบนกระดานออกเสียงหนึ่งรอบ ช่องในกรอบใช้คำ 1 ถึง 3 คำหรือภาพก็พอ
• ดูทีละช่วงสั้น ดูสารคดีเป็นช่วงละ 3 ถึง 4 นาที หยุดแต่ละช่วงให้คุยหรือวาดข้อเดียว ถ้าช่วงดูไม่เกิน 6 นาที หยุดกลางทางหนึ่งครั้งก็พอ ใครอยากถือกระดาษหรือของเล็ก ๆ ไว้ในมือ ยืนดูท้ายห้อง หรืออาสาแจกกระดาษตอนหยุดพัก ทำได้ทุกคน ไม่ต้องบอกเหตุผล
• ฟังหรือมองไม่ชัด จัดที่นั่งใกล้จอและลำโพง และให้เห็นหน้าครูชัด เขียนลำดับของคาบบนกระดานด้วยตัวใหญ่ ก่อนดูครูบอก 1 ถึง 2 ประโยคว่าช่วงนี้จะเห็นอะไร ระหว่างดูให้เพื่อนคู่ชี้หรือกระซิบบอกสิ่งที่เห็น ใช้ปากกาเส้นหนากับกระดาษใหญ่ และให้เรียนด้วยการคลำหรือปั้นได้ คำบรรยายบนจอเปิดเฉพาะเมื่อไฟล์มี ครูไม่ต้องพึ่งข้อนี้
• ภาษาที่บ้าน คุยกับเพื่อนด้วยภาษาที่ถนัดได้เต็มที่ ทั้งตอนคุยคู่และในกลุ่ม ถือเป็นคำตอบเต็ม ไม่ต้องแปลเป็นไทยกลางทุกประโยค ตอนเล่าให้ทั้งห้อง เล่าด้วยภาษาที่ถนัดแล้วให้เพื่อนที่เข้าใจช่วยบอกใจความเป็นไทย หรือเล่าผ่านภาพก็ได้ ครูอาจชวนทั้งห้องบอกคำเดียวกันในภาษาที่บ้านของตัวเอง เช่น ชื่อสัตว์ในเรื่อง ภาษาถิ่น ภาษาชนเผ่า และภาษาอื่นที่บ้านใช้ เป็นความรู้ที่ห้องนี้ใช้ได้ กรอบถึงคนที่บ้านคุยด้วยภาษาที่บ้านใช้ได้ ถ้าที่บ้านอ่านไม่สะดวก ให้เด็กเล่าให้ฟังแทนก็พอ
• ชอบรู้ล่วงหน้า หรือไวต่อเสียง เขียนลำดับ 5 ขั้นของคาบบนกระดานตั้งแต่เริ่ม (ดู คุย ทำ เล่า สรุป) แล้วขีดทับขั้นที่เสร็จ บอกก่อน 1 นาทีเมื่อจะเปลี่ยนขั้น ในงานกลุ่มเลือกทำส่วนของตัวเองข้าง ๆ กลุ่มได้ หรือรับบทที่ไม่ต้องพูด เช่น คนวาด คนจับเวลา มีมุมเงียบในห้องให้ไปนั่งพักได้ ไม่บังคับให้สบตา
• ไม่อยากพูดหน้าห้อง หรือไม่สะดวกกับบางภาพ รอบประโยคสุดท้าย ขอผ่านได้ หรือชี้ภาพของตัวเองแทนการพูด ตอนเล่าให้ทั้งห้อง ให้เพื่อนเล่าแทน หรือเล่าให้ครูฟังตอนพัก ถ้ามีช่วงดูที่ไม่สะดวกดู เช่น สัตว์บางชนิด หรือเรื่องความเชื่อ หันไปวาดหรือพักสายตาเงียบ ๆ ได้ ไม่ต้องอธิบาย ถ้ามีเวลาน้อย ให้เดินดูภาพของกลุ่มอื่นแทนการออกมาเล่าทีละกลุ่ม

• กับดักปลาที่คนใช้ (เรื่องย่อบอกว่าฟังดูโหดร้าย) การกินกันตามธรรมชาติ และครอบครัวนักเรียนที่หากินกับป่าหรือทะเล (ปานกลาง) กับดักปลาในเรื่องเป็นวิธีหากินของคนในพื้นที่ ไม่ตัดสินว่าถูกผิด บ้านเด็กที่ทำประมงให้เล่าได้อย่างภูมิใจ